سرمايه‌هاى علمي ايرانيان تا زمانهاى بعد در گنج خانه‌ها وكتابخانه‌ها نگهدارى مىشده ومورد نسخه بردارى واستفاده قرار مىگرفته است . ابن طيفور در كتاب بغداد خود از مردى به نام عتّابى نقل مىكند كه كتابهاى فارسي كتابخانه‌هاى مرو ونيشابور را استنساخ مىكرده ووقتي از أو پرسيدند چرا اين كتابها را باز نويسى مىكنى أو پاسخ داد : « معاني وبلاغت را فقط در فارسي مىتوان يافت زبان از ماست ومعاني از آنان است . » وهمين امر را از زبان ابن هانى اندلسى مىشنويم كه مردى را مىستايد كه معاني ومفاهيم إيراني را در جامهء لفظ عربى حجازي عرضه مىداشته است : وكان غير عجيب أن يجئ له * المعنى العراقىّ في اللّفظ الحجازىّ اين عنايت وتوجّه به مسائل عقلي وخردگرائى اختصاص به خواص نداشت بلكه برخى از عوام وأهل حرف نيز خود را به بحث‌هاى فلسفي وكلامي مشغول مىداشته‌اند چنانكه همين ابن حوقل مىگويد كه من در خوزستان دو حمّال را ديدم كه بار سنگينى را بر پشت مىكشيدند ودر آن حالت دشوار مشغول بحث وجدل در مسائل تأويل قرآن وحقائق كلام بودند . مسلمانان در قرون اوليّه همهء دروازه‌هاى علم ودانش را بر روى خود باز كردند وآثار ملل مختلف را از زبانهاى يوناني وسريانى وپهلوى وهندى به زبان عربى ترجمه كردند كتابهاى مهم أرسطو همچون الطّبيعه والحيوان واخلاق نيكو ماخس وهمچنين كتابهاى أفلاطون همچون جمهوريّت وطيماوس ونواميس وكتابهاى ديگر به زبان عربى ترجمه شد ودر دسترس دانشمندان اسلامى قرار گرفت . رازي ازرى وبيرونى از خوارزم وفارابى از فاراب وابن سينا از بخارا برخاستند وطرحى نو براي انديشه وتفكّر ريختند كه آميزه‌اى از انديشه‌هاى گذشتگان بود . ابن سينا گذشته از استفاده از آنچه كه مترجمان فرآهم ساخته بودند ميراث فكرى بومى وسنّتى خود را نيز مورد استفاده وبهره بردارى قرارداد . أو در مدخل كتاب شفا صريحا مىگويد كه مرا كتابي است كه در آن فلسفه را